Thép xây dựng khách sạn: chọn mác thép và cách kiểm tra

Tóm tắt nhanh

• Thép xây dựng khách sạn gồm hai nhóm: thép tròn trơn (ký hiệu CB240-T, CB300-T) dùng cho thép đai cỡ nhỏ, và thép thanh vằn (CB300-V, CB400-V, CB500-V) dùng cho thép chịu lực của móng, cột, dầm, sàn.
• Khách sạn từ 5-6 tầng trở lên thường dùng CB400-V cho thép chủ cột, dầm, đài móng. Mác cụ thể do kỹ sư kết cấu chỉ định trên bản vẽ, không chọn theo thói quen của đội thợ.
• Thép về công trường cần đủ 3 thứ: ký hiệu dập nổi trên thân thanh, chứng chỉ chất lượng của đúng lô hàng, và kết quả thí nghiệm kéo, uốn mẫu cắt tại công trường.
• Thép đúng mác vẫn rỉ sớm nếu lớp bê tông bảo vệ bị làm mỏng. Dầm, cột trong nhà tối thiểu 20mm, ngoài trời 30mm theo TCVN 5574:2018.
• Nghiệm thu cốt thép trước khi đổ bê tông là lần cuối cùng còn nhìn thấy thép. Chủ đầu tư nên có mặt, hoặc ít nhất nhận ảnh chụp từng điểm kiểm tra.

Thép xây dựng khách sạn là phần chủ đầu tư ít nhìn thấy nhất nhưng lại quyết định tuổi thọ kết cấu. Chọn đúng mác thép mới được một nửa việc. Nửa còn lại nằm ở ba khâu: kiểm tra thép khi về công trường, giữ đủ lớp bê tông bảo vệ, và nghiệm thu từng thanh trước khi bê tông phủ kín.

Bài này đi đúng theo trình tự đó, từ lúc đọc bản vẽ thép cho tới buổi nghiệm thu cuối cùng trước khi đổ.

Khách sạn dùng những loại thép xây dựng nào?

Khách sạn khung bê tông cốt thép dùng thép cốt bê tông theo bộ tiêu chuẩn TCVN 1651:2018. Phần 1 của bộ tiêu chuẩn này quy định thép thanh tròn trơn, phần 2 quy định thép thanh vằn (thép gân). Con số trong ký hiệu là giới hạn chảy tối thiểu, tính bằng MPa.

Ký hiệu	Loại thép	Giới hạn chảy tối thiểu	Vị trí thường gặp trong khách sạn
CB240-T	Tròn trơn	240 MPa	Thép đai phi 6, phi 8 của cột, dầm; thép cấu tạo
CB300-V	Thanh vằn	300 MPa	Thép sàn, thép đai cỡ lớn, cầu thang, lanh tô
CB400-V	Thanh vằn	400 MPa	Thép chủ cột, dầm, đài móng, vách thang máy
CB500-V	Thanh vằn	500 MPa	Cấu kiện chịu lực lớn, khi thiết kế cần giảm số thanh để đổ bê tông dễ hơn

Bảng trên giúp bạn đọc được bản vẽ và đối chiếu với thép chở tới công trường. Mác thép của từng cấu kiện là do kỹ sư tính theo tải trọng thực tế của công trình, như đã nói ở bài mác bê tông xây khách sạn: thép và bê tông luôn được thiết kế đi thành cặp.

Ký hiệu CB, SD, Grade trên thanh thép đọc thế nào?

Trên thanh thép vằn có dập nổi logo nhà sản xuất, đường kính và mác thép. Ngoài ký hiệu CB theo TCVN, bạn sẽ hay gặp ký hiệu theo tiêu chuẩn Nhật (SD295, SD390) hoặc Mỹ (Grade 40, Grade 60), vì nhiều nhà máy sản xuất theo nhiều tiêu chuẩn cùng lúc.

Điểm cần cẩn thận: các ký hiệu này gần nhau về cường độ nhưng không hoàn toàn tương đương. SD390 không phải là “CB400-V viết khác”. Nếu bản vẽ ghi CB400-V mà thép về ghi SD390, hãy hỏi kỹ sư thiết kế xác nhận bằng văn bản trước khi dùng, thay vì để đội thợ tự quy đổi.

Thép chủ cột và thép sàn khác nhau ở đâu?

Cột tầng dưới của khách sạn gánh tải trọng của toàn bộ các tầng phía trên, nên thép chủ cột thường có đường kính lớn và mác cao nhất công trình. Sàn thì khác. Sàn chịu tải sử dụng trên chính tầng đó, thép nhỏ hơn và đặt thành lưới hai phương.

Ở khách sạn, có một loại sàn cần để ý riêng: những tầng có công năng khác tầng phòng ngủ. Ở La Passion Hotel, khách sạn 10 tầng, 35 phòng ở 26 Hàng Thùng mà Romo Cons làm tổng thầu, tầng 9 là nhà hàng và tầng 10 là skybar. Tải trọng người, bếp và thiết bị ở những tầng như vậy khác hẳn một tầng phòng ngủ. Vì thế bản vẽ thép sàn thường cũng khác, và khi nghiệm thu phải cầm đúng bản vẽ của tầng đó, không lấy tầng dưới làm mẫu.

Kiểm tra thép khi về công trường: cần những giấy tờ gì?

Thép xây dựng khách sạn chỉ nên được nhận khi đủ ba lớp bằng chứng: ký hiệu trên thân thanh, chứng chỉ của lô hàng, và thí nghiệm mẫu cắt tại chỗ. Thiếu một trong ba, bạn chỉ đang tin vào lời nhà cung cấp.

• Ký hiệu dập nổi: đọc được logo, đường kính, mác thép trên thân thanh. Thép không có ký hiệu, hoặc ký hiệu mờ không đọc được, thì trả lại.
• CQ và CO: chứng chỉ chất lượng và chứng nhận xuất xứ phải khớp số lô, đường kính, mác thép với phiếu giao hàng. CQ của một lô khác, hoặc bản photo không rõ số lô, không có giá trị.
• Thí nghiệm kéo, uốn: cắt mẫu ngay tại công trường, có giám sát chứng kiến, gửi phòng thí nghiệm hợp chuẩn. Đây là giấy tờ quan trọng nhất, vì CQ chỉ nói về lô thép lúc rời nhà máy, còn thí nghiệm nói về thanh thép đang nằm ở công trường của bạn.

Khâu giám sát này có thể do chính chủ đầu tư làm hoặc thuê đơn vị độc lập. Bài giám sát công trình khách sạn so sánh hai cách này.

Bảo quản thép ở công trường

Thép phải được kê cao khỏi mặt đất, che bạt, xếp riêng theo đường kính và mác. Xếp lẫn CB300-V với CB400-V cùng đường kính là cách nhanh nhất để thép mác thấp đi nhầm vào cột.

Về rỉ: lớp rỉ mỏng màu nâu đều trên bề mặt thì chấp nhận được, không làm giảm độ bám với bê tông. Rỉ bong thành vảy, cạo ra từng mảng thì phải làm sạch trước khi gia công. Nếu tiết diện thanh thép đã bị ăn mòn thấy rõ bằng mắt, loại bỏ.

 

Lớp bê tông bảo vệ cốt thép dày bao nhiêu?

Lớp bê tông bảo vệ là khoảng cách từ mặt ngoài thanh thép tới mặt ngoài cấu kiện. Nó giữ cho thép bám chắc vào bê tông, không rỉ, và không nóng lên quá nhanh khi có cháy. Theo TCVN 5574:2018, chiều dày tối thiểu cho thép dọc chịu lực của dầm, cột như sau:

Điều kiện làm việc	Lớp bảo vệ tối thiểu	Vị trí trong khách sạn
Trong nhà kín, độ ẩm bình thường (≤ 75%)	20mm	Dầm, cột trong phòng ngủ, hành lang có điều hòa
Trong nhà kín, độ ẩm cao (> 75%)	25mm	Phòng tắm, bếp, giặt là, tầng hầm
Ngoài trời	30mm	Ban công, sê nô, mái, mặt tiền
Trong đất, móng có bê tông lót	40mm	Đài móng, giằng móng, bể nước ngầm

Lớp bảo vệ còn phải không nhỏ hơn đường kính thanh thép và không nhỏ hơn 10mm. Với sàn và vách, tiêu chuẩn cho phép mỏng hơn dầm, cột 5mm. Phần móng chi tiết hơn có ở bài làm móng khách sạn.

Từ các công trình cải tạo chúng tôi đã khảo sát, chỗ rỉ thép, bung bê tông sớm thường là đáy sàn phòng tắm và ban công. Lý do không phải thép kém. Chỗ đó ẩm liên tục, trong khi lưới thép sàn bị giẫm lún lúc đổ bê tông, lớp bảo vệ thực tế chỉ còn vài milimet.

Con kê quyết định lớp bảo vệ ngoài công trường

Con số 20mm hay 30mm trên bản vẽ chỉ thành hiện thực nếu con kê đặt đúng. Nhìn nhanh bốn điểm:

• Con kê bê tông đúc sẵn hoặc con kê nhựa, đúng chiều cao thiết kế. Không kê bằng gạch vỡ, đá, mẩu gỗ.
• Đặt đủ dày để lưới thép không võng giữa hai con kê.
• Sàn thép hai lớp có chân ghế đỡ lớp trên.
• Có ván lót làm lối đi khi đổ bê tông, không để công nhân kéo ống bơm giẫm thẳng lên lưới thép.

Thép xây dựng khách sạn ven biển cần làm gì khác?

Câu trả lời ngắn: thép vẫn là thép cốt bê tông thông thường, nhưng lớp bảo vệ phải dày hơn, bê tông phải đặc chắc hơn và thép phải được giữ sạch muối từ lúc tập kết. Công trình trong môi trường biển theo thêm TCVN 9346:2012 về chống ăn mòn.

Siren Hotel ở Flamingo Hải Tiến, Thanh Hóa là một ví dụ. Đây là khách sạn boutique 3 sao 10 tầng, 63 phòng, tổng diện tích sàn 2.500m², nằm sát biển. Với công trình dạng này, gió biển mang muối bám lên thép ngay trong lúc thi công, không đợi tới khi khách sạn vận hành.

Những việc cần làm với thép ở công trình ven biển:

• Thép tập kết phải che kín. Thép đã bám muối thì rửa nước ngọt trước khi đổ bê tông.
• Không để thép đã gia công nằm phơi ngoài trời lâu ngày trước khi đổ.
• Cát, nước trộn bê tông và nước bảo dưỡng không được nhiễm mặn.
• Lớp bảo vệ cho kết cấu ngoài trời, mặt hướng biển lấy theo TCVN 9346:2012, dày hơn mức trong bảng ở trên.

Nghiệm thu cốt thép trước khi đổ bê tông: 7 điểm cần kiểm tra

Buổi nghiệm thu cốt thép là lần cuối còn nhìn thấy thép. Đổ bê tông xong, mọi lỗi thiếu thanh, thiếu con kê, nối sai đều bị che lại vĩnh viễn. Không cần là kỹ sư, chủ đầu tư vẫn kiểm tra được 7 điểm sau:

#	Kiểm tra	Nhìn gì	Dấu hiệu sai
1	Đúng mác, đúng đường kính	Ký hiệu trên thanh, so với bản vẽ	Thay phi 18 bằng phi 16; thép chủ cột không phải mác trên bản vẽ
2	Đủ số lượng	Đếm số thanh ở mặt cắt	Thiếu thanh ở cột góc, dầm biên
3	Thép đai	Khoảng cách đai, đai dày hơn ở hai đầu cột, dầm	Đai thưa đều suốt chiều dài
4	Mối nối	Chiều dài nối chồng, vị trí nối	Nối quá ngắn; nhiều mối nối dồn cùng một mặt cắt
5	Con kê, lớp bảo vệ	Đo bằng thước ở vài điểm ngẫu nhiên	Lưới thép chạm đáy cốp pha; kê bằng gạch
6	Thép sạch	Bề mặt thanh thép	Rỉ vảy, dầu, bùn đất, vữa khô bám
7	Hồ sơ	Biên bản nghiệm thu có chữ ký giám sát	Đổ bê tông trước khi có biên bản

Checklist nghiệm thu đầy đủ cho các hạng mục khác có ở bài nghiệm thu công trình khách sạn. Chậm một ngày để chỉnh con kê vẫn rẻ hơn nhiều so với việc đục sửa đáy sàn khi khách sạn đã đón khách.

Khi xây khách sạn trên khung nhà cũ

Không phải khách sạn nào cũng xây từ móng. Với công trình cải tạo, câu hỏi không còn là “chọn thép gì” mà là “thép cũ trong khung còn chịu được không”.

Kim Liên Hotel là trường hợp như vậy: một nhà phố cũ 7 tầng, 420m² ở Thanh Trì, Hà Nội, được Romo Cons cải tạo thành khách sạn mini trong 6 tháng. Trước khi làm phần hoàn thiện, Romo Cons kiểm tra móng, cột, dầm, sàn và gia cố khung nhà. Với khung cũ, thép bên trong chỉ đánh giá được khi đục kiểm tra hoặc có kết quả kiểm định. Nhìn bề mặt bê tông còn đẹp chưa đủ để kết luận.

Câu hỏi thường gặp

Thép xây dựng khách sạn nên dùng mác nào?

Theo bản vẽ kết cấu. Phổ biến là CB400-V cho thép chủ cột, dầm, móng của khách sạn nhiều tầng; CB300-V cho thép sàn; CB240-T cho thép đai phi 6, phi 8.

Thép CB300-V và CB400-V khác nhau thế nào?

CB400-V có giới hạn chảy tối thiểu 400 MPa, cao hơn CB300-V (300 MPa). Hai loại có thể cùng đường kính và nhìn gần như giống nhau, chỉ khác ký hiệu dập nổi trên thân thanh.

Có được thay thép CB400-V bằng SD390 không?

Không tự ý thay. Hai ký hiệu thuộc hai tiêu chuẩn khác nhau, gần nhau về cường độ nhưng không hoàn toàn tương đương. Cần kỹ sư thiết kế xác nhận bằng văn bản.

Thép về công trường cần những giấy tờ gì?

Chứng chỉ chất lượng (CQ) và chứng nhận xuất xứ (CO) khớp số lô với phiếu giao hàng, cùng kết quả thí nghiệm kéo, uốn của mẫu cắt tại công trường.

Lớp bê tông bảo vệ cốt thép dầm, cột tối thiểu bao nhiêu?

Theo TCVN 5574:2018: 20mm trong nhà khô, 25mm trong nhà ẩm, 30mm ngoài trời, 40mm với móng trong đất có bê tông lót. Công trình ven biển cần dày hơn theo TCVN 9346:2012.

Thép bị rỉ nhẹ có dùng được không?

Rỉ bề mặt mỏng, đều màu nâu thì dùng được. Rỉ bong vảy phải làm sạch trước khi gia công. Thép đã mất tiết diện thấy rõ thì loại bỏ.

Thép xây dựng khách sạn đúng chất lượng là kết quả của cả chuỗi: đúng mác trên bản vẽ, đúng thép về công trường có thí nghiệm, đủ lớp bảo vệ nhờ con kê, và một buổi nghiệm thu nghiêm túc trước mỗi lần đổ. Bỏ một mắt xích nào, lỗi đó sẽ nằm im trong bê tông nhiều năm rồi mới lộ ra.

Nếu bạn đang chuẩn bị xây và muốn có người đi cùng ở những buổi nghiệm thu này, dịch vụ thi công khách sạn của Romo Cons có quy trình nghiệm thu cốt thép cho từng tầng. [CTA cuối bài: dán Khối 2 trong file CTA-bai-3-thep-xay-dung-khach-san.html]

Nguồn tham khảo:

• TCVN 1651-1:2018 và TCVN 1651-2:2018 (Thép cốt bê tông: thép thanh tròn trơn, thép thanh vằn);
• TCVN 5574:2018 (Thiết kế kết cấu bê tông và bê tông cốt thép);
• TCVN 9346:2012 (Yêu cầu bảo vệ chống ăn mòn trong môi trường biển);
• TCVN 4453:1995 (Thi công và nghiệm thu kết cấu bê tông cốt thép toàn khối);
• Hồ sơ dự án La Passion Hotel, Siren Hotel, Kim Liên Hotel của Romo Cons.